Op de hoeve van Adrie Vermeulen, aan de rand van een klein Zeeuws dorpje, komen de jongeren uit de streek bijeen. Ze sleutelen er aan hun brommers en fietsen, hakken met een machete de woekerende braamstruiken weg en stoken kampvuurtjes. Het is de plek waar vriendschappen ontstaan, zoals tussen de zonderlinge Lou en de zachtaardige Ko. Ko groeit uit tot een begripvolle echtgenoot en vader, een werknemer die alle problemen oplost, en de steun en toeverlaat voor Lou. Maar als Lou sterft, begint er zich iets onpeilbaars in Ko te roeren. Wat is er vroeger voorgevallen dat zo onherroepelijk was dat het jaren later weer begint te woekeren? En wie zijn die meisjes die als schikgodinnen boven het land spoken en alles weten wat zich heeft afgespeeld rond de Goese Poel?

De zwarte poel is een meesterlijke en duistere roman over vriendschap en verraad, houvast en onrust, over landschap en herinnering.

ISBN: 9789464522082 – Uitgeverij Cossee – Aantal pagina’s: 191 – Roman

4 van de 5 sterren – Sandra

Recensie in één zin

‘De zwarte poel is een roman over bijzondere vriendschappen, verlies en schuldgevoel; verdrongen geheimen uit het verleden komen steeds meer naar boven’.

Hoofdpersonages

Ko is getrouwd met Lydia en ze hebben samen twee kinderen, Fien en David. Hij werkt al ruim dertig jaar voor hetzelfde bedrijf, ‘Jobse Onions’, een uien-vervoersbedrijf. Ko is een rustige man, hij doet alles om zijn omgeving tevreden te stellen, zo lijkt het. De dood van Lou maakt veel los bij Ko, zelfs zijn vrouw merkt dat hij zichzelf niet is. Hij heeft het zelf niet door, maar zijn vrouw Lydia ziet hem steeds vaker voor zich uitstaren en ook op zijn werk merken ze dat Ko verandert. Gebeurtenissen en herinneringen uit het verleden krijgen steeds meer vat op hem. ‘Er is iets genadeloos losgewrikt, als een fossiel opgegraven. En het ligt er nu elke dag. Ontbloot.’

Lou is een buitenbeentje, grof in de mond en zoekt vaak ruzie. Zijn ouders zijn gescheiden en hij groeide na groep acht op in diverse pleeggezinnen. Lou is een plaag voor de leraren en is een paar keer van de middelbare school gestuurd. Al vanaf de kleuterklas laat hij een onuitwisbare indruk achter op Ko. Maar hij is ook heel creatief. Hij heeft een atelier met een schildersezel, twee pottenbakkersdraaischijven, een werkbank en een keramiekoven. Een week voordat hij vijftig wordt, overlijdt hij in zijn eigen bed.

Adrie weet alles van motoren. Hij heeft een hekel aan de bemoeizucht van ambtenaren en verscheurt steevast alle brieven die hij van hen ontvangt. Hij heeft respect voor alle zonderlingen op deze wereld en ontvangt hen steevast met de vraag: ‘Wie ben jij voor smoel? Adrie verzamelt oude afgedankte landbouwmachines en vindt het machtig wanneer deze op zijn land worden overgenomen door de natuur. Zijn boerderij is dan ook een wirwar van verroeste machines, overwoekerde rommel en pauwen die hem als levende weermannen of -vrouwen volgen. Als hij naar ze kijkt weet hij of het gaat regenen of niet. Jarenlang brachten Ko, Lou en andere buurtkinderen de woensdagmiddagen en zaterdagen bij hem door.

Naast de terugblik van Ko op zijn jeugd, zijn er passages van de twee zussen Elodie en Louise, de ‘stemmen’ uit de hemel, de schikgodinnen. Zij zijn het onsterfelijke geheugen… Welke rol spelen deze mysterieuze dames en wat willen ze nu precies vertellen?
— Sandra

Sfeer

Vanaf de eerste pagina in De zwarte poel heerst er een beklemmende sfeer, waar je niet gelijk de vinger op kunt leggen. Naarmate het verhaal vordert voel je dat Ko, de ik-figuur uit het verhaal, meerdere geheimen met zich meedraagt, die beetje bij beetje worden ontrafeld. De spanning blijft het hele verhaal smeulend aanwezig en aan het einde is er een onverwachte wending.
Het is niet echt een vrolijk verhaal en ik vond het in het begin best lastig om mijn aandacht erbij te houden, maar eenmaal op weg kan ik niet anders zeggen dat ik het boek toch heel boeiend vond.
Ik wilde blijven lezen, want wat heeft zich nu daadwerkelijk allemaal afgespeeld rond de poel tussen de vrienden? Waarom heeft Ko zo’n enorm schuldgevoel? Allemaal vragen die bij je opkomen. Duidelijk is dat er niet valt te ontsnappen aan het verleden, het achtervolgt je immers overal. Al heb je de gebeurtenis nog zo diep weggestopt…
— Sandra

Schrijfstijl

Het verhaal in De zwarte poel wordt afwisselend vanuit het heden en het verleden verteld, het beweegt zich tussen realiteit en verbeelding. Jan Vantoortelboom heeft een prettige schrijfstijl en niet al te ingewikkeld taalgebruik. Hij weet de omgeving zeer gedetailleerd te beschrijven en zet al je zintuigen aan het werk. Zijn taal is als het ware ondergedompeld in geur, tast en klank; hij maakt de Zeeuwse klei en de modderige poel voelbaar. Tragiek en zwartgallige humor brengen de personages tot leven.
— Sandra

Passage uit het boek

‘Eerst sliep Adrie in het woonhuis. Later, toen dat ronduit gevaarlijk werd omdat er instortingsgevaar dreigde, met tegenzin in een afgedankte caravan die we op zijn erf hadden gezet. Bij hevige regenval stroomde het water door de gaten in het pannendak zijn slaapkamer binnen, liep het langs de muren naar beneden. Her en der stonden emmers en teilen op de vloer. Dat frisse regenwater sloeg hij ’s ochtends in zijn gezicht, maar het kreeg de zwarte randen niet uit zijn rimpels; verder waste hij zich nooit. Nooit zag ik iemand anders in het woonhuis dan Adrie, want hij vond het niet veilig genoeg. Door het optrekkende vocht en de schimmels in en op de muren werd ook de elektriciteit wispelturig. ‘Je zou zomaar een nieuw kapsel kunnen krijgen als je het licht aansteekt’, zei hij tegen Lou en mij, een keer dat we wel binnen mochten.
Ik herinner me dat het weer plotsklaps omsloeg en er een storm opstak en een van de schuurdeuren met een gekraak op de grond was gevallen. Misschien was dat de reden dat hij ons naar binnen loodste. Hij draaide met een klik een lichtschakelaar om; een peertje knipperde aan boven tafel. In de hoeken van de kamer lagen bergen afval en er ritselden muizen of ratten in. Ik zag klimopstrengen tegen de plafondbalken; bij de muur groeiden ze door de houten zoldervloer heen, naar buiten toe. De natuur wurmde zich oersterk en ongenadig een weg naar binnen en dat vond Adrie fascinerend. Aan de muur hing een schilderij. Maar er was ook één plek in de kamer waar een onbedwingbare orde heerste. Dat was de tafel in het midden van de kleine pronkkamer, daar waar vroeger alleen op zondag belangrijke mensen een kop koffie of thee door de Brokke kregen aangeboden, zei hij. De Brokke was de bijnaam die zijn moeder bij leven had verworven. ‘Ze noemde deze kamer “De mooie kamer”. Kun je je dat voorstellen?’ zei hij en hij haalde een fluim op.’

Leesvoorschrift

Voor vrouwen of mannen?

Hoe dik is de pil?

Bekijk deze visuele boekrecensies ook eens

Recensie: Sophie Green – Het koor van Bellbird River

Recensie: Evy Danckers – De regenboog van Mimir