Tijdens de Tweede Wereldoorlog zijn 456 Joodse Zwollenaren vermoord of omgekomen door toedoen van de nazi’s en hun handlangers. Stolpersteine (struikelstenen) markeren hun laatste woonadres. Een Stolperstein is een vierkant betonnen blokje waarin een messing plaatje van 10 bij 10 centimeter is gevat met daarop de naam, het geboortejaar, de overlijdensplaats en de sterfdatum van het slachtoffer. Een voorbijganger kan met een kleine buiging de tekst op het gedenksteentje lezen, er even met hoofd en hart over ‘struikelen’.

Al deze Zwolse mannen en vrouwen, volwassenen en kinderen, leidden een eigen leven. Zij maakten deel uit van de rijkgeschakeerde vooroorlogse Zwolse gemeenschap. Sommigen manifesteerden zich nadrukkelijk in woord en daad. Anderen leidden een leven meer op de achtergrond. Wat deze mensen met elkaar gemeen hadden, was dat ze Joden waren en alleen daarom de dood in werden gejaagd. Zij werden het slachtoffer van de genocide die begon met stigmatisering, discriminatie en isolatie en uitliep op massamoord in Auschwitz, Sobibor en andere plaatsen.

Sprekende stenen memoreert niet alleen de gewelddadige dood, maar ook – en dikwijls voor het eerst – het levensverhaal van de Zwolse Joodse stad- en buurtgenoten.
Zolang hun namen worden genoemd, zijn zij niet vergeten.

ISBN: 9789464712926 – Uitgeverij Noordboek Van Gorcum – Aantal pagina’s: 416 – Informatief boek, historisch

5 van de 5 sterren — Isolde

Recensie in één zin

‘Een indrukwekkend boek, 456 monumenten voor Zwollenaren die de Tweede Wereldoorlog niet hebben overleefd.’

Wat heb ik aan dit boek?

Sprekende stenen, Stolpersteine in Zwolle brengt de Tweede Wereldoorlog dichtbij en maakt die persoonlijk. In Zwolle zijn sinds 2014 bij 159 voormalige woonadressen struikelstenen geplaatst voor 456 Joodse Zwollenaren die nooit meer thuisgekomen zijn.
De eerste veertig bladzijden van het boek gaan in op Joods Zwolle tot 1940 en op de Jodenvervolging tussen 1940 en 1945 in Zwolle. De rest van het boek schetst de levensverhalen van de 456 Zwolse inwoners die zijn vermoord tijdens de Tweede Wereldoorlog. Het boek is opgebouwd naar de wijken in de stad. Per adres volgen dan de levensverhalen, soms van slechts één persoon die daar woonde, vaak ook van een heel gezin.
Het boek staat vol foto’s. Foto’s van de slachtoffers, foto’s van de struikelstenen en de plaatsing daarvan, maar ook foto’s die tijdens de oorlog en daarvoor zijn genomen en die een onthutsend beeld van het oorlogsleven geven.
— Isolde

Schrijfstijl

De levensverhalen zijn vol respect en compassie geschreven. Het zijn geen droge opsommingen van data en feitjes, maar willen allemaal zorgen dat je de personen waar het over gaat een beetje leert kennen.
Het accent van Sprekende stenen, Stolpersteine in Zwolle ligt op de levensverhalen. Deze zijn afgewisseld met diverse historische informatie. Ook die blokken lezen vlot en makkelijk.
Sprekende stenen is geen boek dat je even snel uitleest, meer een boek dat je op tafel legt, waar je geregeld in kijkt en stukken uit leest om zo na verloop van tijd het boek toch helemaal gelezen te hebben.
— Isolde

Passage uit het boek

‘Vanaf 1939 zijn Joden in nazi-Duitsland verplicht voornamen te dragen die als Joods herkenbaar zijn. Tenzij hun naam op een lijst van voldoende Joods klinkende namen staat, moeten mannen de extra voornaam Israël aannemen, de vrouwen Sara. Deze namen moeten op oudere officiële documenten alsnog worden bijgeschreven.
De verplichting geldt ook voor Duitse Joden in het buitenland, zoals de Duitse vluchtelingen in Nederland. Tijdens de bezetting is deze regelgeving van toepassing op Joden met de Nederlandse nationaliteit. Na de oorlog zijn de gedwongen voornamen weer geschrapt.’

Voor wie is dit boek?

Sprekende stenen, Stopersteine in Zwolle is interessant voor iedereen die meer wil weten over de Tweede Wereldoorlog en de achtergrond van de bijzondere symboliek van de struikelstenen. Het spreekt voor zich dat dit exemplaar in het bijzonder interessant is voor Zwollenaren, mensen uit de omgeving van Zwolle en natuurlijk de nabestaanden van degenen wiens levensverhaal in dit boek is opgetekend.
— Isolde

Voor vrouwen of mannen?

Hoe dik is de pil?

Bekijk deze visuele boekrecensies ook eens

Recensie: Martine Letterie & Saskia Halfmouw – Wij…

Recensie: Alexa Hennig von Lange – De geruite meisjes